فردوسی کیست؟
18 خرداد · · خواندن 1 دقیقه فردوسی کیست؟
حکیم ابوالقاسم حسن بن علی فردوسی طوسی در حدود سال ۳۲۹ق، در روستای پاژ از دهستان طابران شهر طوس زاده شد. زمان تقریبی زادن وی را از ابیاتی از شاهنامه میتوان دریافت که اشاره دارد به رسیدن محمود غزنوی به سلطنت در سال ۳۸۷ق:
بدان گه که بد سال پنجاه و هشت نوانتر شدم چون جوانی گذشت
فریدون بیداردل زنده شد زمینوزمان پیش او بنده شد (۱)
زادگاه حکیم فردوسی نیز از کهنترین منبعی که حاوی شرححال وی است؛ یعنی چهار مقالۀ نظامی عروضی دریافته میشود: «استاد ابوالقاسم فردوسی از دهاقین طوس بود. از دیهی که آن دیه را پاژ خوانند و از ناحیت طبران است.» (۲)
دربارۀ کنیه و تخلص وی اختلافی نیست و همۀ منابع بر ابوالقاسم فردوسی اتفاق دارند؛ اما دربارۀ نام وی و نام پدرش اختلاف هست. وی را به نامهایی چون منصور بن حسن و حسن بن علی و در منابع تازهتر، به نامهایی دیگـر خواندهاند. امــا حسن بن علی کهنتر است و قرائنی چون شیعه بودن فردوسی نیز با این نام سازگارتر است (۳).
از روزگار کودکی و نوجوانی فردوسی بهسان دیگر بزرگان گذشتۀ ایـــران آگاهیای نداریم؛ اما به قراین میتوان تصویری از این مقطع زندگانی وی ترسیم کرد. فردوسی از طبقۀ دهقانان خراسان بود. دهقانان، نه کشاورز در معنای امروزین، بلکه دهبد (رئیس ده) بودند. آنان، ایرانیانی نژاده و صاحبان زمین و دانایی و دلیری و حافظان فرهنگ گذشتۀ ایران بودند. نظامی عروضی، فردوسی را از دهقانان طوس خوانده و وی را در دیه پاژ، صاحب شوکتی تمام دانسته است (۴).
با این آگاهی میتوان تصویری از زندگانی فردوسی و نحوۀ بالیدن وی به دست آورد. برایناساس فردوسی در خانوادهای ایرانینژاده، صاحب مکنت و اهل دانش و فرهنگ زاده شد و تربیت یافت و با تاریخ گذشتۀ ایران و بهاحتمال زیاد با زبان پهلوی ساسانی، آشنایی داشت.